آیا نورهای مصنوعی روی رشد گیاهان تأثیر دارند؟

آیا نورهای مصنوعی روی رشد گیاهان تاثیر دارند؟

لامپ و تاریخچه‌ی استفاده از آن

لامپ چیست و چطور به وجود آمد؟
چرا از لامپ استفاده می‌کنیم؟
این نور مصنوعی چه تأثیری بر گیاهان آپارتمانی دارد؟

ابتدا بهتر است مختصری درباره‌ی تاریخچه‌ی لامپ بخوانیم تا ببینیم این ابزارهای کوچکِ پراستفاده از کجا پیدا شدند.

آیا نورهای مصنوعی روی رشد گیاهان تاثیر دارند؟

برق و ایجاد نور

ایده‌ی اصلی استفاده از برق برای ایجاد نور نخستین بار در سال ۱۸۰۲ توسط شیمیدان بریتانیایی سر هامفری دیوی (Sir Humphry Davy) مورد بررسی قرار گرفت. او نشان داد وقتی جریان الکتریکی از طریق سیم‌ها جریان می‌یابد، بر اثر گرمای زیاد سیم‌ها از خود نور می‌تابند.

توماس ادیسون در سال‌های آخر قرن نوزدهم ایده‌ی دیوی را به واقعیت تبدیل کرد و آن را به شکل لامپ درآورد. او توانست این محصول را به تولید انبوه برساند. این اختراعی بود که باعث شد بسیاری از مشکلات بشر بر کره خاکی برطرف شوند.

آیا نورهای مصنوعی روی رشد گیاهان تاثیر دارند؟

در سال ۱۸۸۲، توماس ادیسون شرکت برق و روشنایی ادیسون را تأسیس کرد. او برق را برای ۵۹ خانه‌ی خیابان پیرل واقع در جنوب منهتن فراهم کرد. به این ترتیب، در ۴ سپتامبر ۱۸۸۲ عصر برقی آغاز شد. یک سال پس از آن، ۵۱۳ خانه از این سیستم روشنایی ادیسون بهره‌مند شدند. حدود نیم قرن بعد، در سال ۱۹۲۵، نیمی از خانه‌های ایالات متحده از این قدرت الکتریکی برخوردار بودند. بعد از آن، رفته‌رفته سرعت استفاده از سیستم‌های روشنایی رو به فزونی گذاشت و بیشتر کشورها شب‌های روشن را به چشم دیدند.

آیا نورهای مصنوعی روی رشد گیاهان تاثیر دارند؟

پیشرفت در ساخت لامپ

امروزه پیشرفت در تولید لامپ‌ها بسیار گسترده و سریع شده است. به طوری که شرکت‎های تولید کننده در ابعاد و رنگ‌های مختلف با قابلیت‌های متفاوت و متنوعی لامپ می‌سازند. این پیشرفت‌ها و تکنولوژی‌های جدید به کمک صنایع پرورش گل، گیاهان آپارتمانی، سبزیجات و میوه‌جات گلخانه‌ای نیز آمده‌اند و موجب تولید بیشتر محصولات در جهان شده‌اند.

در دنیای معاصر، ما ساعت‌های بیشتری از شبانه روز را صرف فعالیت‎های فکری، آشپزی، مطالعه، غذا خوردن و … می‌کنیم که در واقع زیر نورهای مصنوعی انجام می‌شوند.

اما در برخی از فضاهایی که فعالیت می‌کنیم، چند گیاه آپارتمانی مثل کاکتوس‎، ساکولنت‎، پوتوس‎ و یا گیاهان دیگر نیز وجود دارند.

پرسشی که مطرح می‌شود این است که آیا این نورهای مصنوعی، در ساعاتی از شبانه روز که نور طبیعی کم است، روی این گیاهان تأثیر می‌گذارند؟ و در واقع آیا در فضاهایی که نور طبیعی جوابگوی فعالیت‎های فتوسنتز در گیاه نیست، این لامپ‌ها کمکی به رشد گیاه می‌کنند؟

برای یافتن پاسخ این پرسش‌ها بهتر است آشنایی کوتاهی با انواع لامپ‎های پراستفاده و دمای رنگی آن‌ها داشته باشیم.

ما از لامپ‎ها برای روشن کردن فضاهای محل زندگی و کاری‎مان استفاده می‌کنیم؛ مثلاً چراغ مطالعه، لوسترها، چراغ‎های دیواری، تابلوها و … . اما انواع لامپ‌ها دارای رنگ‎های گرم (آفتابی) و سرد (مهتابی) هستند. ترکیب کردن آن‌ها با هم، نوری مشابه نور خورشید تولید می‌کند.

آیا نورهای مصنوعی روی رشد گیاهان تاثیر دارند؟

خط استوا و زاویه‌ی خورشید

در کشورهایی که به خط استوا نزدیک هستند، نور خورشید با زاویه عمودتری به سطح زمین می‌تابد و شکست نور در جو زمین کمتر اتفاق می‌افتد. بدین معنی که نور به سمت رنگ سرد (مهتابی) نزدیک می‌شود.

به همین سبب مردم آن مناطق به سمت نورهایی با دمای رنگ سرد علاقه‌ی بیشتری دارند. کشور ایران جزء این دسته از کشورها قرار دارد.

ولی کشورهایی که در عرض‎های بالاتر و دورتر از خط استوا قرار دارند (مانند کشورهای شمال اروپا)، خورشید با زاویه مایل‎تری می‌تابد و رنگ نور به سمت گرم و یا همان نور آفتابی میل می‌کند.

جالب اینجاست که در اکثر کشورها، هنگام طلوع یا غروب خورشید، طیف‎های نوری مختلفی از رنگ‌های گرم دیده می‌شوند.

آیا نورهای مصنوعی روی رشد گیاهان تاثیر دارند؟

نور مناسب فضای استراحت

گذشته از سلیقه، احساسی که نور گرم به فرد می‌دهد، حس غروب خورشید و استراحت است. به همین دلیل برای اتاق خواب و میز غذا و فضاهای استراحت نور گرم (آفتابی) گزینه‌ی مناسب‌تری است.

بر خلاف نور آفتابی، نورهای رنگ سرد (مهتابی) حس ساعت‎های وسط روز را تداعی کرده و فرد احساس تازگی و پر انرژی بودن می‌کند. به همین جهت، این نوع نور انتخاب مناسبی برای محیط‎های کار و درمانی بوده که باعث افزایش تمرکز در هنگام فعالیت می‌شود.

انواع لامپ‎های پر استفاده در فضای بسته

لامپ رشته‌ای

لامپ رشته‌ای یک چشمه نور مصنوعی است که نور سفید درخشانی از خود منتشر می‌کند. در این لامپ‌ها، جریان الکتریکی از یک رشته نازک فلزی به نام تنگستن که مقاومت الکتریکی نسبتاً زیادی دارد عبور کرده و آن را به شدت داغ می‌کند که سبب نورانی شدن لامپ می‌شود.

دمای رنگی این نوع لامپ‎ها گرم است و به صورت وسیعی در نوردهی خانگی و تجاری، چراغ‎های مطالعه، چراغ‎های اتومبیل و مصارف تبلیغاتی و دکوراسیون کاربرد دارند.

آیا نورهای مصنوعی روی رشد گیاهان تاثیر دارند؟

استفاده‌ی تنها از لامپ‎های رشته‎ای گزینه مناسبی برای رشد گیاهان نیست. درعوض، می‎توانیم از آن‌ها برای جلوه‌ی بیشتر گیاهان در دکوراسیون استفاده کنیم. همچنین می‌توان از ترکیب این نوع لامپ با دیگر لامپ‎های غیر رشته‎ای استفاده کرد.

هر لامپ رشته‎ای باید حداقل ۶۰ سانتیمتر از گیاه فاصله داشته باشد تا حرارت آن گیاه را نسوزاند.

لامپ فلورسنت

لامپ فلورسنت به لامپ مهتابی نیز مشهور است و به دلیل انتشار نور سالم و طبیعی در فضا کاربرد فراوانی دارد. این لامپ‎ها درصد بالایی از انرژی الکتریکی را به نور تبدیل کرده و روشنایی دلپذیری را در فضا پخش می‌کنند.

لامپ‌های فلورسنت در دماهای رنگی سرد و گرم تولید می‌شوند و در مکان‎های مختلفی از جمله فضاهای اداری، فضای پذیرایی و … کاربرد دارند.

آیا نورهای مصنوعی روی رشد گیاهان تاثیر دارند؟

لامپ LED

لامپ LED امروزه جزو لامپ‎های پر استفاده است که در بیشتر فضاها به وفور دیده می‎شود. نور کافی، طیف‎های مختلف رنگی، دمای رنگی سرد و گرم و از همه مهم‌تر مصرف پایین انرژی از جمله مزایای این لامپ‎هاست.

این لامپ‎ها تقریباً تمام انرژی الکتریکی دریافت‌شده را به نور تبدیل می‌کنند و میزان گرمای ایجاد شده درآن‌ها بسیار کم است.

LED

نور مناسب گیاهان آپارتمانی

لامپ‎های مهتابی، کم مصرف و LED می‌توانند نور مورد نیاز رشد و تکثیر گیاهان آپارتمانی را تأمین کنند.

لامپ‌هایی با نور سفید، به علت داشتن طیف رنگ آبی، بیشتر برای رشد و جوانه‌زنی استفاده می‌شوند. اما نورهای زرد و متمایل به قرمز، در گل‌دهی و میوه‌دهی گیاهان موثر هستند.

لامپ مخصوص رشد گیاهان

در سال‎های اخیر، لامپ‎های جدیدی از نوع LED وارد بازار شده‎اند که مخصوص پرورش گیاهان خوراکی و غیر‎خوراکی هستند.

این لامپ‎ها در اشکال و اندازه‌های مختلفی از جمله وال‌واشر یا خطی، نواری، سرپیچی و … با ترکیب LED‌های قرمز و آبی که بیشترین نقش را در رشد و فتوسنتز گیاهان ایفا می‌کنند، ساخته می‌شوند.

ترکیب نور قرمز و آبی به رنگ بنفش دیده می‌شود و به همین دلیل LEDهای فول اسپکتروم (نور رشد گیاه) معمولا به رنگ بنفش هستند.

نور مناسب برای گیاهان آپارتمانی چه نوری است؟

نور مناسب گیاهان آپارتمانی
نور مناسب گیاهان آپارتمانی

طیف نور و فتوسنتز

نور قرمز جزء اصلی مورد نیاز برای فتوسنتز، گل‎دهی و مهار طویل شدن ساقه است. نور آبی تحریک کننده باز شدن دهانه گل، گسترش و رشد برگ‎ها و تشکیل اندام‎های گیاه است.

ترکیبی از نورهای قرمز و آبی، گیاه را از مرحله دانه به مرحله رویشی و در نهایت گل‎دهی می‌رساند.

برای این کار می‌توان از چراغ‎های رشد گیاه آماده موجود در بازار استفاده کنیم و یا از ترکیب دو لامپ LED آبی و قرمز در کنار هم یک لامپ رشد ایجاد کنیم. یعنی به گونه‌ای نور آن‌ها با هم مخلوط شوند که به همه جای گیاهان‎ رنگ یکسانی برسد.

هر چه فاصله‌ی لامپ‎های رشد به گیاه کمتر باشد (۱۵ سانتیمتر از نوک برگ‎ها)، روی سرعت رشد آن‌ها بهتر تأثیر می‌گذارد. اما نباید بیش از حد نزدیک شده و با گیاهان در تماس قرار بگیرند.

نور مناسب گیاهان آپارتمانی

گیاهان چه مقدار نور باید دریافت کنند؟

مقدار نور و مدت زمان نوردهی لازم برای هر گیاه متفاوت است اما نباید لامپ رشد را به مدت طولانی روی گیاه روشن نگه داشت.

نور مناسب گیاهان آپارتمانی

به طور کلی، لامپ‎های موجود در فضای بسته‎ به خاطر این که در فاصله زیادی از سطح کف (در حدود ۲٫۵۰ متر) قرار می‌گیرند، تاثیر کمی دارند.

پیشنهاد حیاط این است که تا جای ممکن گیاهان نورپسند (مانند کاکتوس‎ها و ساکولنت‎ها) را به پنجره نزدیک‎ کنید تا بیشترین نور طبیعی را دریافت کنند.

اما اگر نورگیر خوبی ندارید و یا جابجایی گیاهان برایتان مقدور نیست، می‌توانید با تهیه‌ی لامپ‌های رشد یا ترکیب لامپ‌های قرمز و آبی، کمبود نور را برای گیاهان برطرف کنید.

برای اطلاعات بیشتر لطفاً مقاله‌ی دریچه‌های ورود نور را مطالعه کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *